جسمانى و بوار و خرابى بدن نيست كما قيل : جان عزم رحيل كرد گفتم كه مرو * گفتا : چكنم ؟ خانه فرو ميآيد ملا صدرا بعد از آنكه از ناحيهء قوه و فعل و تقسيم شئ بموجود بالقوه و بالفعل و بيان وجوب تحرّك مادة بحسب جوهر ذات در صور جوهريه مبحث حركت و سكون را كه قوم در مباحث طبيعي بيان نموده‌اند عنوان مينمايد « 1 » برخى از مباحث حركت را در اشراق هفتم و قسمتى از احكام آن را در اشراق هشتم بيان كرده است . اينكه برخى اشكال كرده‌اند ملا صدرا حركت و سكون عارض جسم را در علم الهى بيان نموده است در حالتي كه از مسائل طبيعي بشمار ميروند . اشكال آنها وارد نيست حركت بمعنى أعم مثل قوه و فعل از عوارض طبيعت وجود است ملا صدرا مباحث مهم حركت جوهر را در اين اشراق تقرير كرده است بانضمام برخى از اقسام و احكام أصل حركت و در آخر اين بحث بر مبناى حركت جوهريه حدوث زماني عالم را نيز ثابت كرده است و بهذا التحقيق جمع بين الشريعة و الحكمة و الشريعة المحمديّة جامعة للحقايق البرهانية و المآرب الكشفية و الخطابات اللطيفة كيف و مشرّعها يتكلم مع كل طايفة على قدر افهامهم . شاهد خامس [ در أحوال و احكام و اعتبارات ماهيت ] شاهد خامس مشهد أول در أحوال و احكام و اعتبارات ماهيت است كه از آن

--> ( 1 ) - در أسفار گفته است : حركت و سكون شبيه قوه و فعلند و حركت و سكون بمعنى أعم از عوارض موجود بما هو موجودند . « إذ لا يحتاج الموجود في عروضهما له إلى أن يصير نوعا خاصا طبيعيا أو تعليميا » أسفار ط ع ط 1282 ه ق جلد أول أمور عامه فصل في الحركة و السكون ص 213 ، 214 ، 327 ، 328 ، 329 . آقا على حكيم در حواشي خود بر اين موضع از أسفار تحقيقاتى دارد كه در اسفارى كه انشاء اللّه منتشر ميكنيم نقل مىشود .